FORTECA

Jeszcze pracując w Będzinie pamiętam taką książkę "Gry i zabawy różnych stanów..." (wydaną w 1831). Wówczas jakoś jej szczegółowo nie przeglądałem, ale natknąłem się na nią ostatnio wertując "Encyklopedię staropolską" Glogera. Biblioteki cyfrowe górą, więc nie musiałem jechać do Będzina, żeby ją przejrzeć. No i znalazłem w niej jedną grę, która nada się - obok Alquerque i Tabluta - do klubu. To FORTECA.

Opis nie jest  jednoznaczny, ale wystarczy poszperać trochę w sieci i wszystko jasne.

Spotkania dąbrowskiego KLUBU miłośników GIER historycznych będą miały miejsce w każdy pierwszy czwartek miesiąca, począwszy od listopada. Tak sobie zaplanowałem, bez spojrzenia w kalendarz. Pierwszy czwartek listopada wypada we Wszystkich Świętych, więc inauguracja klubu będzie miała miejsce w czwartek 8 listopada. Plansza i pionki do FORTECY do tego czasu będą już gotowe.

HISTOGRY na ZAGŁĘBIEWOOD

Jak widać na zdjęciu (thx dla Darka Nowaka) w ostatnia niedzielę miała miejsce kolejna odsłona przedpremierowych spotkań klubu gier historycznych. Jak zwykle można było pograć w HNEFATAFL (właściwie Tablut, na planszy 9x9) oraz ALQEURQUE, ale w sposób trochę zaimprowizowany zagralismy też w HASAMI SHOGI.
Od listopada zapraszam do Muzeum - jak się nic nie zmieni - w pierwsze czwartki miesiąca od 10 do 19.

TUCZNAWA...

...DAWNIEJ TUCZNĄ BABĄ ZWANA

Kolejny rok i kolejne dożynki (w mieście, co się zowie Dąbrowa Górnicza:-) A od paru lat z dożynkami wiążą się publikacje - mini-monografie dzielnic, które danego roku są ich organizatorami. Tym razem padło na Tucznawę, kolejną pięknie położoną wśród wzgórz "zieloną" dzielnicę Dąbrowy, z bogatą, sięgającą średniowiecza, historią. Nie wiem czy wzorem lat poprzednich UM opublikuje książeczkę na swoich stronach w formie pliku pdf. Jakby ktoś bardzo potrzebował, a nie mógł znaleźć, zapraszam do siebie, poradzimy jakoś. Tutaj daję tylko okładkę:

 

Tym razem nie jest to praca zbiorowa a większa część tekstu dotyczy starych dziejów Tucznawy (czyli właśnie: Tucznej Baby), oraz Sikorki i Bugaja - czyli terenów dawnego Księstwa Siewierskiego. 

HISTOGRY

W ramach muzeum ruszam z nowym pomysłem. Na razie to tylko skromne początki, ale że reklama dźwignią handlu jest, więc piszę już teraz, choć"produkt" dopiero się tworzy. Myślę, że ruszy od listopada. Po szczegóły odsyłam tutaj.

SYBERKA

Tubylcy wiedzą o co chodzi - jest takie wzgórze i osiedle na nim w Będzinie, które nazywa się Syberka. W tamtejszej parafii (gdziem sam był przez lat 10 parafianinem) jest obecnie m.in. Sanktuarium Golgoty Wschodu, nawiązujące do wywózek polskich zesłańców na Sybir, że niby stąd miała się wziąć nazwa wzgórza. Historia ta jest tyleż ciekawa, co nieco naciągana. Pisałem już o tym - artykuł "Legenda Syberki" w lokalnej prasie a potem w zbiorze "Na tropach legendy..." (zob. w zakładce MOJE KSIĄŻKI u góry strony). Tego typu legendy mają to do siebie, że powstają, później trwają i odgrywają swoją społeczną rolę. Niech więc tak będzie.

Ale znalazłem taką oto ciekawostkę. Na dość starej mapie, bo wydanej w roku 1666 w Paryżu (autorstwa Nicolasa Sansona) tuż obok Będzina (i Siewierza) pojawia się nazwa... Siberie. Ciekawa jest już sama lokalizacja tej nazwy na mapie. Siewierz (na mapie: Sziewor) usytuowany jest na południowy wschód od Będzina, co dla map z tego okresu wcale nie jest wyjątkiem. Miasto to symbolizuje sygnaturka taka sama jak innych miast, ale wpisana w krąg drzew z jakimś masztem? z flagą? pośrodku. I właśnie przy tym tajemniczym kręgu pojawia się nazwa Siberie.

Puki co nie mam pomysłu, jak to zinterpretować. Nie jestem językoznawcą więc nie podejmuję się stwierdzić, czy te dwie nazwy (Sziewor i Siberie) mają jakiś wspólny źródłosłów (wiadomo przecież, że litery W i B często występują zamiennie, podobnie jak G i H na przykład).  Nazwa Siewierz ma etymologiczny związek z północą (sewer, ros. Север) a Syberia? Znalazłem np. coś takiego: "Tunguskie słowo sibur oznacza błoto, bagno, trzęsawisko, mongolskie sziber lub sziwir określa zarośla nad rzekami, buriackie sibjer oznacza groźnego psa, a sabr, sibr lub subr szarego wilka." Hm, zarośla nad rzeką, Mongołowie... Mongołowie pod Będzinem byli, choćby w XIII wieku, ale to chyba za daleko idąca analogia :-)

Jedno tylko wydaje się być pewne - nazwa jest znacznie starsza niż nasi zesłańcy w głąb imperium carów.

ZAMEK NA NOWO ODKRYWANY - przerywnik

Trochę się zapuściłem, jeśli chodzi o opis architektury zamku i jego poszczególnych elementów. Lada moment to nadrobię, ale żeby skrócić czas oczekiwania, spieszę donieść, że właśnie powstaje (już lub lada dzień będzie w drukarni) kartonowy model do samodzielnego sklejenia. Tymczasem różne osoby z mniejszym lub większym zapałem tworzą różne wirtualne wersje zamku - właśnie miałem okazję pospacerować sobie jedną z nich. Ja na takie zabawy ciągle nie mam czasu,ale przypomniałem sobie, ze kiedyś spróbowałem zrobić sobie zamek w edytorze Stronghold. Efekt jak na poniższych obrazkach:

Wersja trochę kanciasta (innej w Strongold się nie da, chyba że w późniejszych wersjach), ale za to z zamkiem dolnym.

TWIERDZA TORUŃ: MÓJ BUCHTAFORT

No tak, znowu się zauroczyłem. Patrzę na lotniczą fotografię toruńskiego Fortu I, tuż nad Wisłą, po wschodniej stronie Twierdzy. Przeczytałem właśnie, że pierwotna nazwa Buchtafort nawiązywała do wzgórza, na którym ów fort zbudowano. Tędy biegła droga z Torunia do Kaszczorka, stała jakaś karczma – te czasy mnie interesują. 

Teraz patrzę na zdjęcie z lat 20. Anie jednego drzewa! Wszystko widać jak na dłoni. Tutaj są Trzy Skocznie. Raz. Dwa. Trzy – i zjazd prosto w krzaki na wiślańskie mokradła. Widać fatalny dla mnie i dla Rafała bunkier. Spadliśmy z niego jadąc na sankach i nie mogąc się dogadać co do kierunku zjazdu – on lewa noga, ja prawa – poszliśmy równo na skos. Tooomeeek!!! Chodź zobacz co oni tutaj zrobili!!! Rafał złamał sobie ząb, ja przez dobrą minutę – może z szoku – nie mogłem poruszać nogami.

Tuż obok Zakręt Śmierci. I dwie możliwości, właściwie z góry predestynowane: trasa dłuższa lub krótsza. Zaczynało się niemal od drogi po łagodnym zboczu, kilkadziesiąt metrów, aż do Drzewa. Od tego Drzewa (zwanego także Drzewem Śmierci – mimo względnej łagodności wzgórza korę miało solidnie obitą). Teraz szybka jazda, czasami oblodzoną drogą po dużym łuku w dół. Na szczycie łuku – wystawał maleńki pieniek źle ściętego drzewa. Jeśli kto najechał lewą płozą, a sanki miał drewniane – musiał wracać do domu. Dalej już tylko łagodny zjazd w dolinkę. Kiedy się wracało na górę na kolejny zjazd, sił miało się tyle, aby zacząć od Drzewa – to właśnie była trasa krótsza. (Tuż obok jest jeszcze jeden pamiętny dla mnie pieniek, ale musielibyśmy zboczyć ze spaceru)

Fragment zdjęcia w przybliżeniu: na zielono Trzy Skocznie, kropkami prawo w bok alternatywna możliwość zjazdu. Ciemna prostokątna plama tuż obok to kilkumetrowej wysokości lico muru wraz z nasypem. Na pomarańczowo Zakręt Śmierci; kropkami pierwszy etap zjazdu, do Drzewa. EDIT: tak sobie myślę, że łuk miał większą średnicę a sama jazda kończyła się już na leśnej drodze, nieco poniżej.

Jest jeszcze Zjazd Narciarski – najdłuższy, najłagodniejszy no i najdalej od domu. To już po drugiej stronie Trzech Skoczni. Dobrze jest zapuścić się tamtędy aż po ujście Drwęcy. Niestety ruina krzyżackiej warowni jest tylko na wyciągnięci ręki.

Teraz sam fort. W moich czasach cały zalesiony. Tu najmroczniejsza chyba część lasu, potężny wąwóz z żelaznym ogrodzeniem biegnącym wzdłuż całego dna. W jednym miejscu dziura. Trzeba się do niej dostać, po zapadłych ruinach jakiejś ceglanej budowli, wspiąć na wzgórze. W samym środku trzy potężne kopuły. Trzy, bo czwartej nie było, chyba się zapadła, ale jak? Widać było wnętrze. Tu i ówdzie tajemniczy bunkier i niewielka kopuła obserwacyjna, niemal w kształcie hełmu. Dobre miejsce na samotność. Kraina lata.

Plan centralnej części fortu.

Kilka lat temu wiadomość niesłychana: jest jakieś wejście do środka. Idziemy, wchodzimy, trochę jak wtedy, tylko bez kredy i sznurka. Ludzie także nie ci sami. Jestem zafascynowany. Oto podziemia tego, co tak dobrze znam od powierzchni. Dochodzimy do dna jednej z kopuł. W świetle latarki widać tylko łoże czy jakieś inne elementy potężnej dwudziesto jedno centymetrowej haubicy wieżowej, jednej z czterech, jakie się tutaj kiedyś znajdowały. Nad głową przeleciał jakiś wystraszony nietoperz. 

Przekrój przez 21 cm haubicę wieżową.

To najstarszy i najpotężniej uzbrojony fort pancerny dawnego Cesarstwa Niemieckiego. Jedyny w twierdzy, z którego oddano strzały w pierwszych dniach Wielkiej Wojny. Buchtafort. Koenig Wilhelm I. Jan III Sobieski.

Najwcześniej poznane przez nas były przedpola. Za blokami i drogą rozpościerała się pusta przestrzeń, trochę piaszczysta, z Laskiem na horyzoncie, który wraz ze stromą skarpą opadał prosto na dół do Wisły. Już na skraju Lasku pojawiały się pierwsze okopy, jakieś większe rowy, myśleliśmy że przeciwczołgowe. Trochę zrujnowanych bunkrów, w jednym pieczarkarnia. Jakieś składy, magazyny. W środku niedostępny fort i składnica win importowanych. Jeszcze z drugiej strony niewielki placyk zabaw obok Klubu Myszka – gry planszowe, może też w ping-ponga, w jednym z licznych dzieł Twierdzy. Mnóstwo takich perełek.

Teraz to widzę (GoogleMaps): mieszkaliśmy dokładnie na przedpolu Fortów I i II.  

Mniej więcej to samo ujęcie co archiwalna fotografia, tyle że cały teren zalesiony: po lewej zaczynają się nasze bloki (zielony trójkąt). Dwupasmówka miała tylko jedno pasmo a Rubinkowa II i III jeszcze nie było.

 *   *   *

Skany pochodzą z 4 zeszytu Atlasu twierdzy Toruń. Wydaje szacowne TNT i Towarzystwo Przyjaciół Fortyfikacji. Nie pytałem o zgodę. Ale zachęcam niniejszym do kupna i zapoznania się z całością. Wyszło już kilka tomów. Kupiłem sobie tylko ten mi najbliższy.